B1-webteksten schrijven, is toegankelijk en actief schrijven voor een breed publiek. In toenemende mate is de overheid bezig om begrijpelijke teksten te maken. Dit betekent uitgaan van gebruikers of lezers, hun voorkennis en hun behoeften. Leer schrijven op taalniveau B1 via deze schrijftips vanuit overheidsprogramma’s zoals ‘klare taal’ en de ‘Direct Duidelijk’ campagne. Vanuit de Nederlandse overheid en gemeenten.

Wat zijn B1-webteksten?B1 teksten maken foto gemeente Rotterdam

Een tekst op taalniveau B1 is goed leesbaar voor de meeste mensen, ongeacht hun opleidingsniveau. Het toetsen van teksten aan B1-taalniveau is de manier om te komen tot begrijpelijk schrijven, zodat (bijna) iedereen een tekst begrijpt. Direct duidelijk, heet dat ook wel, als je afgaat op de overheidscampagne die complexe teksten wil tegengaan. Begrijpelijke teksten lijken natuurlijk meer op spreektaal, dan op ambtelijke, bestuurlijke of juridische taal. In het algemeen geldt dat teksten onleesbaar worden door jargon, maar ook door afkortingen. Zelfs als je denkt dat bepaalde afkortingen breed bekend zijn. Nope!

b1-webteksten-schrijven-op-b1-taalniveau-gemeente-utrecht De gemeente Utrecht neemt zich al enkele jaren voor om eenvoudiger te schrijven, op B1 taalniveau. Een video-still vanuit hun eigen campagne.

Waarom schrijven op B1 taalniveau?

Het gebruik van meer eenvoudige, alledaagse taal is voor iedereen direct duidelijk. Ook voor doelgroepen met een taalachterstand, leerproblemen of een lichte verstandelijke beperking (LVB). Voor het gemak zou je van schrijven voor laaggeletterden kunnen spreken. Uit onderzoek blijkt dat (eenvoudige) B1-teksten / taalniveau B1 de volgende voordelen opleveren:

  • Veel mensen begrijpen een vereenvoudigde tekst beter.
  • Je doelgroep leest een vereenvoudigde tekst sneller.
  • Je lezers waarderen een vereenvoudigde tekst hoger.
  • Zowel laaggeletterden én hooggeletterden profiteren van eenvoudige en heldere taal!

Bron: The Internetacademie

Ook slaat B1-taalniveau niet op intelligentie, want:

  • B1-niveau slaat niet op intelligentie, maar op iemand’s taalvaardigheid (verschilt per persoon)
  • ook hoogopgeleiden lezen toch eerder een B1-webtekst, ook bij lage interesse
  • de lezer moet bijna alle woorden snappen (90%), wil iemand een tekst gaan lezen
  • als het abstract wordt, is het sowieso B2 of C2 taalniveau = maximaal 40% publiek.

Bron: B1-schrijftraining van Loo van Eck (=”Training Schrijven in taalniveau B1″)

CONCLUSIE: een b1-webtekst is direct duidelijk voor iedereen…

Schrijven voor laaggeletterden in klare taal

Volgens sommigen (ondermeer tekstschrijvers) zijn er zo’n 2 miljoen mensen in Nederland die moeite hebben om taal te begrijpen. De redenen hiervoor zijn divers: dyslexie, taalachterstand, slecht zicht, verstandelijke beperking (zoals Downsyndroom of LVB), concentratieprobleem, moeilijk lerend, weinig taalbegrip en/of een kleine woordenschat hebben. Ook weinig lees- en computerervaring zijn factoren die interesse voor lezen van (lange) teksten sterk verminderd. Mensen die weinig taal begrijpen, voelen zich dom en buitengesloten op dit punt. Vaak verzinnen ze allerlei trucjes en smoezen om dit onvermogen te verbergen. Het is daarom belangrijk om deze doelgroep hulp aan te bieden, of in het geval van bezoek aan een balie, in een aparte kamer te spreken, om schaamte te beperken.

Waar het dus eigenlijk om gaat, is dat je schrijft in klare taal voor een brede doelgroepen. Spreektaal is direct duidelijk, dat begrijpt iedereen. Check wel altijd je teksten bij je doelgroep(en).

Waar moeten goede B1 teksten aan voldoen?

Webteksten op B1 taalniveau zijn concreet en actief geschreven. Een B1 tekst die ook gericht is op laaggeletterden, herken je aan deze criteria voor tekst en beeld. Deze criteria heb ik aangevuld via diverse workshops. Zoals de inzichten die de gemeente Rotterdam heeft opgedaan met beeldbrieven, zoals Paspoort aanvragen. Download voorbeeldbrief (PDF) van onderstaande, begrijpelijke brief.

Tekst voor laaggeletterden

B1-taalniveau brief getest door gemeente RotterdamRotterdam paspoort aanvragen

Bij testen bleek dat lezers liever maar 1 kantje lezen en dat kleurenfoto’s beter werken dan iconen. (2019)

  • spreektaal (ga uit van ‘dagelijkse taal’)
  • In geval van eenvoudige brief maken: ga uit van 1 kantje, meer tekst betekent écht afhaken (onderzoek: gemeente Rotterdam)
  • logische opbouw en structuur
  • kernboodschap eerst: in de titel en/of in de eerste zinnen
  • korte tekst, als dat mogelijk is. En als niet: het aanbod van hulp, bijvoorbeeld via een telefoonnummer.
  • indeling in korte alinea’s met duidelijke tussenkopjes
  • geen afleidende (sub)onderwerpen
  • korte zinnen, van 5 á 12 woorden, alt
  • gebruik van eenvoudige woorden (spreektaal) en geen samengestelde woorden (“Wanneer bent u geboren?” Niet: “Wat is uw geboortedatum?”)
  • concreet en voorstelbaar, niet abstract, geen beeldspraak (“Het wordt koud, doe een jas aan.” Niet: “De ‘R’ zit weer in de maand, dus…)
  • woordkeuzen die passen bij een klein vocabulaire. Oftewel: Gebruik woorden die iedereen begrijpt.
  • respectvol
  • emotie neutraal, tekst als geheel wel prettige toon (ook in beeld)
  • gebalanceerde, schone lay-out, vermijd alles dat onnodig is, zie nu ook tips voor beeldgebruik:

Bron: gemeente Rotterdam (2019), Communicatiekring Utrecht (2019)

Beeldgebruik voor laaggeletterden

  • groot lettertype (Arial, 12 punt)
  • gebruik professionele (eigen) kleurenfoto’s, dit heeft de voorkeur boven iconen (gebruik geen stockfoto’s)
  • laat beeld een aanvulling zijn op de tekst; beeld mag niet afleiden van de boodschap
  • gebruik plat beeld; liever dingen tweedimensionaal laten zien, dan driedimensionaal
  • contrast in kleuren: zwart op wit
  • meer regelafstand en witruimten, overzichtelijk en behapbaar (witruimte)
  • geen gebruik van hoofdletters, juist de afwisseling tussen stokletters en kleinere letters is veel beter te lezen (ook bij dyslectie / leesproblemen)
  • geen emotionele lading in foto’s (neutrale blik)
  • kijkrichting gefotografeerde in leesrichting
  • eenduidige foto’s en/of pictogrammen die concreet, eenduidig zijn en de boodschap versterken (stop met de imagofoto’s, ‘de lachende mensen’)

Bron: gemeente Rotterdam (2019), Communicatiekring Utrecht (2019)

 

 

NB. Voor het goede begrip is het handig als je weet dat er ook andere taalniveau’s zijn, te weten: A1, A2, B2, C1, C2. B1 kun je zien als mbo-niveau waarbij je concreet en actief dingen beschrijft. Doel van b1 taalniveau is dat je boodschap voor veel mensen direct duidelijk is. De tekst is gemakkelijk te begrijpen. A1 taalniveau is super concreet: ‘De winkel is dicht’. En C2-taalniveau is juist in hoge mate abstract.

Schrijftechniek tips voor B1-webteksten schrijven

B1-webteksten schrijven gaat in een aantal achtereenvolgende fases, die ik na deze opsomming kort bespreek:

  1. vooranalyse B1-tekst
  2. tekstopbouw B1-webtekst
  3. alineaopbouw B1-boodschap
  4. zinsbouw B1-zinnen
  5. tekstcheck na schrijven van de B1-tekst

Ad 1. Vooranalyse bij B1 webtekst maken: start met lezersvragen…(FAQ)

Stel vragen vanuit de lezer, liefst echt de veelgestelde vragen (FAQ). Beantwoord elke vraag via een alinea concept-tekst. Stel jezelf basale vragen zoals:

  • wat is het doel (informeren, overtuigen, instrueren of activeren?)
  • waarom moet ik deze B1 webtekst lezen?
  • waar gaat het over?
  • wat moet ik doen (moet ik iets doen?)
  • wat is het antwoord en waarom?
  • moet ik nog iets weten en waarom?
  • is er iets wat jij me nog wilt vertellen? (en waarom?)
  • en nu? Hoe verder? Wie is bereikbaar?

Ad 2. Tekstopbouw B1 webtekst (voor gehele tekst of toptaak pagina)

  • Je tekst start met kernboodschap in één zin. Waarom een kernzin? Omdat je in ieder geval wilt dat de lezer die zin onthoudt. Zo start je eigenlijk omgekeerd als bij een schrijfproces waarbij je pas tegen het einde van je tekst weet wat je echt wilt zeggen. De kernzin zit dan ergens in de conclusie. Niet doen dus, zet de kernzin helemaal bovenaan. De eerste zin. Dat is de visie van Loo van Eck. Je boodschap moet immers opvallen tussen vele anderen. Bovendien hebben mensen soms erg weinig interesse… En scannen ze je b1 webtekst maar heel kort. Vandaar het beginsel om de centrale boodschap meteen op te dienen. Hetzelfde geldt voor de alinea-kopjes: steeds drie woorden, drie hapklare woorden. Let erop dat je actief schrijft!
  • B1-taal lijkt op spreektaal (!), maar dan wel verzorgde spreektaal. Dus concreet blijven en geen moeilijke woorden gebruiken (geen abstracties, metaforen, jargon, ambtelijke vormen of spreekwoorden.) Ook je smaakgevoel moet je achterwege laten. Verzin geen mooie woorden en laat je ego erbuiten. Accepteer dezelfde zinsbouw en herhaling van hetzelfde woord. Ook al komt je b1 webtekst dan wat simpel over.
  • Stelregel bij b1 webtekst schrijven: elke alinea beantwoordt steeds een vraag (ze de antwoorden dus eerst naar volgorde van belangrijkheid op rij, zoals ook bij een persbericht)

Ad 3. Alinea opbouw bij b1-webtekst maken

  • het kopje boven de alinea vertelt de inhoud van de alinea in 3 woorden.
  • een vraag roept meer interesse op. Bijv. Hoe krijgt u een paspoort?
    alinea begint eventueel met structurerende basisuitspraak. Bijv. “U kunt een paspoort kopen op twee manieren.” (Je kondigt aan dat je twee dingen gaat uitleggen).
  • algemene regel: 1 boodschap per zin. En geen bijzinnen dus!
  • na elke boodschap (stellende zin), het argument geven in de zin erna (Alsof de lezer zegt, Aha! Hoezo?)
  • na het argument een nieuwe zin voor extra uitleg
  • onderbouwing en/of bronnen in laatste zinnen (waarom?)
  • als je mensen laat linken, geef de link pas na de boodschap/de alinea
  • linken naar bron? Kan, maar vaak te moeilijk. Wetten en regels zijn beschreven op C1 en C2 taalniveau, dus is meer hbo of academisch.

Ad 4. Zinsopbouw bij B1-taalniveau

  • bij B1 taalniveau bevat een zin altijd een onderwerp, zoals U en Wij
  • actieve werkwoordsvormen (GEEN kunnen,willen,zullen,worden)
  • geen’tangconstructies’ en ook geen ‘samengestelde woorden’. (Dit is geen B1, maar vaktaal, dus moet ik je uitleggen. Een tangconstructie zet werkwoorden erg ver uit elkaar, wat lezen lastig maakt. Bijv. U moet persoon x, y en z van het station ophalen. Samengestelde woorden is zoiets als: geboortedatum. (Beter is: Wanneer bent u geboren?))
  • zinnen hebben 1 boodschap: 6 – 12 – 15 woorden per zin
  • geen metaforen of beeldspraken; mensen met slecht taalbegrip (of doelgroepen met ‘Nederlands als tweede taal’) kunnen dit letterlijk opvatten: “Werk waar je je ei in kwijt kunt!”.

Ad 5. Doe een B1-taalcheck na schrijven

Check na schrijven je B1 webtekst, natuurlijk het liefst ook met iemand uit de doelgroep zelf…

  • wat moet die ander weten? (kernboodschap bovenaan: in één zin)
  • wat wil die ander weten? (inhoud en daarna het argument(en))
  • wat wil ik nog meegeven? (wat is echt nodig?)

Woordenschat als knelpunt; eenvoudige woorden testen

Het is mogelijk om nog op een lager taalniveau te gaan schrijven, zoals A2. Maar sommige onderwerpen, zoals beleidsmatige thema’s, zijn dan heel moeilijk uit te leggen. Hoe vertaal je bijvoorbeeld een tekst over ‘Schadevergoeding aanvragen’ als het woord ‘schade’ niet bekend is bij sommige lezers? Mogelijk zijn alleen de woorden ‘kapot’ of ‘kost geld’ bekend bij de laaggeletterden binnen je brede doelgroep. Je moet uitgaan van een woordenschat van 2000 tot 5000 woorden, terwijl veel volwassenen een woordenschat hebben van 20.000 woorden of meer.

Waar draait de Direct Duidelijk campagne om?

Feit is dat voor veel burgers het taalgebruik van de overheid te moeilijk is. Ze weten daardoor niet wat hun rechten zijn en wat de overheid van hen verwacht. De campagne Direct Duidelijk wil daar iets aan doen.

Raymond Knops, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, lanceerde in oktober 2019 de Direct Duidelijk Brigade. Een team van B1-webteksten taalcoaches gaan provincies, overheden en gemeenten helpen om klare taal te schrijven in brieven, folders en webteksten. Begrijpelijke taal heeft volgens de campagne Direct Duidelijk de volgende kenmerken:

  • Communicatie die relevant en begrijpelijk is voor lezers
  • Teksten en aanbod dat ook past bij de lezer en zijn of haar communicatievoorkeur
  • Communicatie die persoonlijk overkomt, dus met je of u erin
  • Helder communiceren in tekst: je bedoeling in eenvoudige zinnen en begrijpelijke woorden overbrengen
  • Laat design en beeld bijdragen aan de je teksten op b1-taalniveau

Heldere B1-webteksten schrijven, ook handig voor grote bedrijven…

De reden dat ik er nu over schrijf, is omdat een overheidwebsite (vaker een toptaken website) vaak nieuwe content vereist en dat je die meteen op B1-taalniveau kunt maken via de tips in dit bericht. Toch kunnen bedrijven ook nadenken over het gebruik van B1 teksten. Onthoud dat mensen van alle opleidingsniveau’s het prettig vinden om teksten in eenvoudige taal te lezen, waarbij tussenkoppen de structuur helder maken en waarbij omslachtig taalgebruik en metaforen zoveel mogelijk vermeden worden. Wanneer je een B1-schrijfcursus zou doen, dan leer je vooral dit: Schrijf actief. Houd het kort. Wees helder. Dit filmpje van de “Best schrijvende ambtenaar” is veelzeggend:

 

 

Handige tools voor testen of vertalen van teksten op B1-taalniveau

  • Sommige woorden in de tekst zijn mogelijk te moeilijk. Zoekeenvoudigewoorden.nl is een tool om een lastige woorden te testen.
  • Specifiek voor eenvoudige woorden vinden voor B1, bestaat de tool: Is het B1? (http://www.ishetb1.nl).
  • Meer tips voor begrijpelijk schrijven, en direct testen in de app, is de website Klinkende taal (http://www.klinkendetaal.nl).
  • Mogelijk is het slim om b1-taalniveau teksten te vertalen via een vertaalbureau. B1-teksten vertaalbureau Amsterdam: Scrybs.com
  • Is je tekst helemaal af? De Direct Duidelijk campagne voor heldere overheidscommunicatie biedt een gratis checklist aan.
  • Algehele tips van de Vlaamse overheid in de campagne Communicatie Heerlijk helder: 20 tips voor opbouw van teksten.

Video: gemeente Utrecht wil eenvoudige brieven maken

Kun je nu een brief eenvoudig schrijven? Goed zo. Check altijd de spelling en verwijder ook dubbele spaties via Word.

Ben je ambtenaar?

Ben je ambtenaar (bij een gemeente? Deel dan zeker dit artikel onder al je collega’s, want het treurige is: Hoe meer je van je beleid afweet, hoe slechter B1-schrijven je vergaat! Doe dus je voordeel met al deze tips voor B1-webteksten schrijven. Deel nu deze link: https://www.gerbengvandijk.nl/b1-webteksten-schrijven/

Succes!

Gerben G van Dijk

 

 

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *